Letter 19: PELAGIUS [PAPA] SAPAUDO to the bishop ARELATENSI.

GUNDLACH, MGH., Epp. III, p. 442-4:45; (22-26; 29) THEINER, Disq. erit., p. 202. PELAGIUS [PAPA] SAPAUDO EPISCOPO ARELATENSI. Quomodo ergo me post generale concilium culpare praesumunt 1 de illa adhuc epistula, quam non definiendo aliquid, sed nesciens quid sequendum esset consultando conscripsi, et <in> illo adhuc officio constitutus, in quo etiam d 5 f[f]initiones meas tantorum subdi sententiae decuit sine dubitatione pontificum? Sed nimis apparet 2 quia nescientes rei meritum uagis et rumugerulis hominibus cre- pelagius papa] om. B sapando B, sabaudo I, subaudo Theiner arelatensi] B\ aureliano I 8 epistula] i post 1 expunx. B 4 in] Ewald 5 definitiones] scripsi (cf. su¬ pra l. 2; epp. 3, 1.17; 7, l. 22-23; 11, l. 24): diffiniciones B 6 dubitacione B 7 quia] quam ex quia B 2 (?) Quod adtinet ad dies quibus datae fuerint epistulae ab hac usque ad ep. 23, cf. notulas ad ipsam, p. 71-72. Cf. E. STEin, Histoire ..., p. 679 (n. 3, p. 678). 1. generale concilium: Videlicet, Constantinopolitanum V, quod iam in propriam defensionem palam adlegat papa, forte eo quod iam in Gallia receptum fuerat. Illa adhuc epistula: Cf. ep. 80 et adnotationes in ep. 3,4, p. 8. Epistula de qua hic papa loquitur illam esse puto quam a. 546 Roma ad Ferrandum diaconum Carthaginensem Pelagius misit, cuius responsum ad nos usque pervenit (MiGNE, PE. 67, c. 922-928). Verba quam non defi¬ niendo aliquid ... sed consultando conscripsi, apte re vera illi congruunt consultationi. Ita etiam E- Caspar, o. c., p. 301. Illo adhuc officio: Erat enim tunc temporis modo diaconus. Postea in § 5 dicit minoris officii homo; in § 10 adhuc illo tempore diaconum. 2. rumugerulis: Sive potius rumigerulis. Cf. Du Cange, Glossa¬ rium..., t. VII, p. 236; A. Beaise, o. c., p. 727^. Est forte mendum scribis imputandum. PEIyAGII I PAPAE dant. Nesciunt enim quanta et qualia, post hanc quam mihi inpingisti epistulam, certamina incautus atque ignarus exercui, quanto restiti tempore et non iam quasi consulens sed uelut fixa aput me sententia, haec quae salubriter decernebantur fieri pro¬ hibebam, ita ut graues ob hoc tribulationes ac molestias sustine¬ rem. Nec tamen i^^circo contra ueritatem pertinaciter contumax 3 esse debui, quia ahter me aliquando sentire rerum ignorantia con¬ is pulis<s>et. An^^cedit nobis beati Cipriani sententia, in qua aposto- 4 lorum principem ad exemplum uocans eumque a Paulo correptum fuisse commemorans, statim ita subiecit dicens: Documentum scilicet nobis concordiae et patientiae tri¬ buens ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando a fratribus et collegis nostris utiliter subgeruntur, si sint uera et legitima, ipsa potius nostra dicantur. Quid ergo fieri potest, ut minoris officii homo pontificibus 5 cessisse culper, cum beatissimus Ciprianus etiam fratres atque collegas ad correptionem suam, ut unusquisque debeat admit¬ tere contendat et hoc illo fieri exemplo doceat, quo aposto¬ lorum princeps minimo, sicut ipse de se ait, apostolorum re¬ darguenti se cesserit? Qualitas ac ueritas rei in unoquoque est 6 B ob] superscr. B 2 13 idcirco] ( saepius recte codd.) : iccidco B 14 me] superscr. B 2 sentire] ex sentere corr. vid. B con-] scripsi^ co-B (cf. infra l. 92): com- Ewald^ Gund- lach 15 antecedit] Ewald: anexcedit ancedit (recte fortassis) B 25 admit-] d sw- perscr. B 28 se cesserit] scripsi, secesserit B: cesserit Bishop quanta et qualia post hanc... tribulationes et molestias sustinui: Non iam contra Nestorianos fidem Chalcedonensem defendens, ut antea fecerat et adseruerat in ep. 3,1-9, ad statuendam rectam suam catholicam orthodoxiam, sed falso oppugnans Trium Capitulorum damnationem, quae primo sibi visa est derogare eidem Chalcedonensi fidei. In utrisque ergo ob catholicam et Chalcedonensem fidem passus est, sed primo recte, pos¬ tea deceptus. 4. Antecedit: Correctio cod. B: an excedit pro an cedit sensu desti¬ tuta non erit, si ponamus in fine paragraphi adfuisse signum interrogationis. Sensus esset: an secedit (distat) a nobis (a nostra) beati Cypriani Sententia? beati Cipriani sententia: Ep. 71 (ad Quintum), 3 (G. HarTEE, CSKIy., t. III, 2, p. 773). 5. apostolorum princeps minimo... apostolorum: Cf. 1 Cor., 15,9; Gal., 2,11-14. se cesserit: Rarus usus reflexivi pro activo modo, quem nihilo minus retinendum esse censui, cum ita cursus servetur, aliter destrua- EPISTTJXA 19,2-9 quaerenda negotio, non certamina dissidentium; humana enim infirmitas, quae careri in totum in hac mortali uita, dum cor¬ ruptibile corpus hoc adgrauat animam, nulla¬ tenus potest, et errare terrena inhabi<ta>tione ac sensu multa cogitante inpedita solet, ab eodem errore diuina gratia illuminante Qomgitur. Ut enim paulisper de me taceam, quid, rogo, de totius 7 33 Orientis, totius Illirici, todus denique Af[f]ricae pontificibus sen¬ tiunt? Nonne in hac causa, ignorationis caecitate faciente, contra ueritatis lucem plurimi restiterunt, et donec quod uerum erat ueri- tatis luce splendente cognoscerent, mori se etiam pro hac causa <in> inscientiae suae tenebris noluerunt. Quos tamen omnes mi- 8 sericors Deus ecclesiae suae consulens et agnoscere se uoluit et sequi; quod uerum est in tantum, ut mutatis postea sententiis atque habitis in unaquaque prouinda conciliis, quorum ad nos ex omni Af [f ]rica et Ilhrico gesta directa sunt, fidem ueritatis, sicut ait Paulus apostolus, quam ahquando expugnarent praedicare coepissent. Hoc etiam tota fecit Illiricus, in quibus ne unus qui- 9 querenda (saepiss. ita, quod non amplius notabo) B ^0 in] superscr. B 2 32 in¬ habitatione Bishop 34 corrigitur] Bishop: corrigere B 35 tocius B 37 restiterunt] ex restituunt B 30 in] Bishop 40 suae] consue delet, in B 42 pfouincia] prouin- tia B (-prouii rescrips. aut corr. vid.) B 2 44 quam] recte B: quod cod. emend. in quam Bishop falso notav. Gundlach praedicare] ca superscr. B 45 in quibus] id est: cuius episcopi Ewald, forte autem leg. in qua (cf. tamen epp. 24, l. 62 et 47, l. 5-6) tur. Quod refert reflexivam verbi constructionem apud labentis latinitatis scriptores, cf. A. H. Saeonius, o. c., p. 265-276. 6. corruptibile corpus... sensu multa cogitante: Adlegatio memoriter facta, aut libera valde Sap., 9,15, iuxta quandem Veterem Latinam versio- nem. Cf. A. Augustini, De civitate Dei, XII, 16; XIII, 16; XIV, 3; XIX, 4; 17; 27 (K. Hoffmann, CSKb., t. Xb, 1, p. 591, 1. 15; 634, 1. 16; t. Xb, 2, p. 5, 1. 2.18; 375, 1. 1; 403, 1. 1; 422, 1. 7); Contra secundam luliani respon¬ sionem opus imperfectum, VI (Migne, Pb. 45, c. 1572); Hieronymi, Com- ment. in Ep. ad Ephesios, 11, 4, v. 2 (MignE, Pb. 26, c. 525). 7. contra ueritatis lucem plurimi restiterunt: Quod bene comprobat nota historia oppositionis exortae adversus damnationem Trium Capitulo¬ rum. Cf. K. Caspar, o. c., p. 258-265; 243-249. K. Stein, Histoire ..., p. 643- 646; 669-671; 676-682. 8. mutatis postea sententiis: Quod ad Orientem adtinet. Cf. B. Cas¬ par, 0 . c., p. 281; B. Stein, Histoire ..., p. 658-664; 676-678. ex omni Africa et Illirico: Cf. Victoris Tunnennensis, Chronica, ad aa. 554-559 (Th. MommsEn, MGH, AA., t. XI, p. 203-204). ait Paulus apostolus: Cf. Gal., 1,23. PEI.AGII I PAPAE dem, qtii dilucidatae ueritati resistat, poterit inueniri. An me lo solum et adhuc illo tempore diaconum contra ueritatem, tantis ad ipsam reuertentibus, reniti noluerunt? Et quod maius est, eo iam tempore quo ne ipsius quidem ignorantiae, qua istz adhuc praemuntur, manifestata mihi ueritate, excusationem inuenire po¬ tueram? Culpent me correxisse, qui uolunt. Unum illud esse n non ambigo: quia a quibuscumque fuero correxisse culpatus, eosdem et patrum regulas et ecclesiasticam consuetudinem et canonicas scripturas ignorare certissimum est; in quibus omnibus, uno ore, et corrigere iubentur errantes, et nisi correxerint puniun¬ tur. Adiungamus etiam adhuc supra memoratae beati Cypriani 12 sententiae sanctissimi Augustini indicium, qui ad Uincentium Uictorem scribens eumque, ut se corrigat ammonens, ita in fine primi libri ait: Sed si pro eis nulla contentione pugnaueris, immo uero eas fidelibus uer- bis et litteris expugnaueris, laudabilior eris censor in te ipsum, quam si quemlibet alium recta ratione r e p r a e h e n d e r i s , et mi- rabil<i>or eorum emendator quam si nun- quam illa sensisses. Ecce cuius, ecce qualem senten- 13 tiam reprehendit, qui me correxisse repraehendit. Cum ego quae 14 me corrigere<m> agnouisse confitear, malo ego meus censor secun¬ dum beati Augustini esse sententiam, quam cuiusquam uictor in falsis, quia, sicut uerissime superius dictum est, causae meritum ab inquirentibus ueritatem non dissidentium debeant considerari certamina. Fecit hoc etiam beatissimus Augustinus, et sicut 15 hic, qui magnus in reg<n>o Dei uocari uoluit, quod praedicabat ore, docebat exemplo. An ignotum est uel obscurum, quod uir ille 16 temporis) B 53 eosdem] dem superscr. B 2 55 nno] et seq, expunct. in B 58 se] cog seq. expunct, in B 59 si] add. tu August. contentione] ex cogntentione B 2 (?) 64 -rabilior] Bishop 66 qui me corr. repraehendit] in marg. B 2 67 corrigerem] Ewald 68 esse] superscr, B 2 72 regno] Bishop 12. ad Uincentium Uictorem scribens: Cf. A. Augustini, De anima et eius origine libri quattuor, III, 15,23 (C.F. Urba-I. Zycha, CSEb., t. LX, p. 378); in fine primi libri, ait papa, nam liber hic, qui ad Vincentium Victo¬ rem directus fuit, etsi tertius operis, est primus duorum (III, IV) quos ad eundem Vincentium scripsit Augustinus. 15. magnus in regno Dei uocari uoluit: Cf. A. Augustini, Enarrat, in Ps. LXII, 16: tunc semper in illo (Deo) magni esse poterimus, si semper in illo parvuli simus (Migne, Pb. 36, c. 758); Mt,, 18,1-4; Mc., 10,43. EPiSTur^A 19,9-21 e[u]uangelicus, non uno aliquo intellectu uel in uno se opere, sed in omnibus prope libris suis, gratia se diuina illuminante, correxit? Degant, qui uolunt, in primo Retractationis eius, quid dicat; 17 ait enim: Neque enim quisque, nisi inpudens, ideo quia mea errata repraehendo, me re- praehendere audebit. Sed, si dicit non ea debuisse a me dici, quae postea mihi etiam displicerent, uerum dicit et mecum facit: eorum quippe reprehensor est, quorum et ipse ego sum r e p r a e h e n s o r . Neque enimre- praehendi deberem, si dicere debuissem. Sed ut uolet quisque accipiat hoc, quod fa¬ cio; me tamen apostolicam illam sententiam etiam in hac re oportuit intueri, ubi ait: «Si nos ipsos indicaremus, a Domino non indi¬ caremur ». En ista sunt, quae de se beatissimum Augustinum 18 dtun censorio, ut ipse ait, stilo dicta sua repraehenderet, loqui non piguit. Ista sunt quae ego, etsi non simili uirtute, maiori tamen timore conpulsus imitari contendi. Nemo ergo 19 nos, ut in eodem proemio praefatus doctor ait: Imitetur errantes, sed in melius proficientes, nec illa nostra repraehensibilia scripta, sed generalis sententiam synodi a toto susceptam orbe, sibi sequendam esse praeponant. Iterum 20 enim atque iterum admonenda est fraternitas uestra, ut uniuer- salis ecclesiae concursum, non uagorum hominum sua scelera fu¬ gientium, debeat rumores attendere. Iniquum enim est, cum in 21 tota Af[f]rica, tota etiam Illirico, ut de milibus orientalium episcoporum taceam, sexcent[en]i episcopi sint, qui uno ore uno- inprudens August. 82 quippe] B‘. quippi scrips. B falso notav. Gundlach 84 -pre¬ hendi Ewald, -praehendere B 90 dicta sua] superscr. B 2 repraehenderet] reprehen¬ dit Ewald, Gundlach 93 doctor] ex dortor B 95 nostra] ex nostraque ('que expunx.) B 2 (?) synodi] (cf. infra l. 122; passim) i sinodi B 99 -gientium] ex -gentium B 17. in primo Retractationis eius: Cf. A. Augustini, Retractationum Prologum (P. KnoEEE, CSEb. t. XXXVI, p. 7-8). apostolicam illam sententiam: Cf. 1 Cor., 11,31. 18. ut ipse ait: Ibidem., p. 7. 19. praefatus doctor ait: Ibid., p. 10. 21. de milibus orientalium episcoporum... sexcenti: Numeri rheto¬ rice, ut patet, amplificantur. Cf. b. Duchesne, L’£glise ..., p. 236, n. 2. Sex- 6o PEI.AGII I PAPAE que spiritu catholicam in hac causa sequantur ecclesia, tribus forte uel quatuor ex eisdem prouinciis fugientibus, qui ecclesias¬ tici occasione scandali poenas criminum suorum effugere moliun- tur, uestra religio conturbetur; et postpositis apostolicis sedibus, postposita totius orbis multitudine episcoporum, illis aurem Galliarum praebeant sacerdotes, quibus et sui exempli correptio displicet, et, ne ipsa quae co<m>miserunt scelera puniantur, aufu¬ giunt. Admirati sumus, quod ilUus sacerdotes regionis, totius 22 sanctissimae retro consuetudinis obliti, et custoditam semper cum apostolica sede unitatem, rumoribus coeperint atque fallaciis assen- tire, nec recordari noluerint quanta semper inter se pace unito spiritu, Galliarum episcopi atque apostolicae sedis: permanserint successores. Sed nec illud attendentes omnimodis quanti semper 23 periculi fuerit a beati Petri quenquam sede fuisse diuisum. Admo- 24 nemus autem fraternitatem uestram, et per uos, uniuersam illic Deo propitiante prouinciam, ut se catholicae restituant unitati, ut apostolicae sedi donato sibi uniuerso orbe contraire non audeant. Quamuis enim ad uos in ipsis statim ordinationis nostrae princi- 25 piis, petente uiro glorioso filio nostro Childeberto rege, fidem meam propria manu subscriptam direxerim, in qua me nihil contra quatuor uenerabiles synodos uel fecisse uel facienti consensisse add. qui Ewald 116-117 uniuers. illic deo propic. prouint. 5, illic deo propic. uniuers. prouinc. I 120 petente... rege] om. I 121 subscriptam] scriptam B nichil me I synodus I fecesse B centeni legendum reor sexcenti; facile enim est, ut scriba, post scriptam syllabam cen^ en inadvertenter iteraret post t. tribus forte uel quatuor: Korum novimus Facundum Hermia- nensem, Victorem Tunnennensem, Theodorum Cabarsusitanum, Frontinum (Frontinianum) Salonensem, Reparatum Carthaginensem et Musicus, Bru- masius. Donatus, Chysonius episcopi de Africa. Cf. ViCTORiS Tunnennen- SIS, Chronica, ibid., p. 202-205. His adhuc sunt addendi illi Italici epis¬ copi, qui plus minusve in schismate, aut Pelagio infensi manserunt, quos in litteris pontificis invenies saepe reprehensos. Cf. epp. 10; 24; 35; 37; 38; 41; 50; 52; 53; 59; 60; 65; 66; 69-71; 74; 79. 25. in ipsis statim ordinationis nostrae principiis: Aut ep. 3, quae forte per Sapaudum ad Childebertum missa fuit, signatur, eo quod in illa, non autem in ep. 11, illa Pelagii verba fidem meam propria manu subscriptam adimplentur, aut ad quandam fidei professionem amissam, privatim una cum ep. 3 ad Sapaudum missam, fit adlusio. Certe autem haec verba spe¬ ctare non possunt ad ep. 11, quae, praeter supra dicta, non adeo statim ... principiis quam ut ep. 3 scripta dici posset. signaui; paratus tamen sum, secundum apostoli sententiam, omni poscenti me reddere rationem, et scandalo- rum causas auferre, si auditam ueritatem sequi qui consuluerit non detrectet. Quis autem nobis ex uobis de eo quod illic fieri 26 conperimus redditurus est rationem, uel in quibus canonibus in- uenitur, ut uno eodemque die laicus homo et clericus et acolithus et subdiaconus et diaconus et praesbyter et episcopus fiat, et subito i$Q quasi in theatrali spectaculo, mutato habitu missas faciat, qui ante unam horam non dicam domui suae laicus sed uxori etiam suae forsitan coniunctus extiterat? Qui<s> etiam illius non exces- 27 sus, sed sceleris dicam, redditurus est rationem, quod aput uos idolum ex similagine, uae iniquitatibus nostris!, patienter fieri audiuimus, et ex ipso idolo fideli populo quasi unicuique pro merito, aures, oculos, manus ac diuersa singulis membra distribui? Non inmerito uobis corrigentes in melius displicent, apud quos 28 ista licite commit<t>untur. Hortor autem atque admoneo, ut, si 29 qua sunt talia, emendare studeatis. sum tamen I, tamen om. Theiner 124 rationem reddere I 125-126 si auditam... non detrectet] I: om., add. item, B [detractet] Theiner 126 nobis ex uobis] auctor. nobis om. B, ex uobis om. I eo quod] /: ea que B 128 eodemque] eodem I acco- litus I 129 ...episcopus] commentic. lacun. ab illic fieri usque huc signat Gundlach in B teathrali B ... faciat] ah et subito usque huc om. Theiner, non I 131-132 ante unam ... coniunctus] aliam fiet, lacun. hic signat Gundlach in B 132 extiterit B quis] Ewald 133 uos] ex nos B2(?) 134 iniquitatibus] ex iniquitatis B2 136 membra] menbra B 138 moneo Theiner. apostoli sententia: Cf. 1 Ptr., 3,15; epp. 7,16; 10,7; 11,10, p. 25; 34; 39. 26. in quibus canonibus: Cf. J-K. 314, InnocenTii l, Ep. ad Felicem Nucerinum (Migne, Pb. 20, c. 605) cum iis quae notavit O. VighETXI, I Sa¬ cramenti deila penitenza e delVordine nella dottrina giuridica di S. Innocenzo I (406-417), in Miscell. francescana, t. bl, 1951, p. 39-61; t. bll, 1952, p. 92- 111. Tamen, primus qui expresse vetuit, ne uno die omnes sacrarum ordi¬ num gradus quem transire liceret, esse videtur Pelagius noster. — Mo¬ mentum praeterea habet hic § 26, quod designare videtur clericatum fuisse adnumeratum s. vi, veluti quendam gradum proprium, inter ordines mi¬ nores. Idem fortassis posset inferri ex epp. 54,1 et 82,1, p. 143 et 201. PEIyAGII I PAPAE EPISTUI<A 20,1-3 Eutychio, Constantinopolitano patriarchae, reliquias quas deman¬ daverat, mittit.