Letter 2: not 4. infra l. 35, epp.

non 4 egimus] ex agimus (?) incolumitatem] (cf. infra l. 35, epp. 1 et 6, l. 8, ei passim in fine epp. 4-11, ubi recte codd. a^, aliquando et a^, incolum. descrip¬ serunt) \ incolomitatem (cf, ep, 9,1. 5) 6 desiderabilis] om. eorum a* 6 dis¬ seruit] ex desseruit Ui 7 quanquam a, 12 excedunt] ex excedant obtamus a^ 1. Felice uiro honesto: Aliunde ignotus. Viri honesti enim titulo donabantur tempore illo liberi aut liberti homines, qui arte aut officio quo¬ dam lucrativo victum sibi quaerebant. Cf. B. MayER, 0 . c., p. 76. Negotiato¬ rem quendam, nomine Petrum, invenies hocce decoratum titulo, quem illi restitui, in ep. 9,1, p. 28. 2. Sicut uera laus... castigat: Operis incerti Aurelii Symmachi. (O. SEECK, MGH., AA., t. VI, 1, p. 340). Adlegationi Caesarii, Hom. XXV, in Max. Bibi. Patv., t, VIII, p. 845 = Sermo CCXXXVI.. '4 (Dom G. Morin, Corp. Christ., Ser. Lat., t. CIV, p. 943), adde Sermo CCXVII, 3 [ibidem, p. 863). Vera et genuina lectio Symmachi forsitan fuit: Ut uera laus ornat, ita falsa castigat, prout inferri potest ex diversis locis adlegatis, quae eadem verba nobis servaverunt. PEI.AGII I PAPAE sanctorum omnium praecibus et uestris orationibus faciat nos Deus tales existere, quales uos esse ex bona uoluntate pinxistis. 15 Atque ideo, salutantes debito caritatis affectu, indicamus, nos, 3 inuenta ante hoc paruum tempus occasione quorundam de pro- uincia uestra Romanx uenientium, tanto amoris uestri feruore fuisse succensos, ut inpatienter ferremus huiusmodi oportunita- tem silentio praeterire. Scribentes namque gloriosissimo commu- 4 ni filio, regi Childeberto, etiam ad caritatem tuam litteras quales sub breuitate temporis potuimus dictare transmisimus. Quae- 5 dam autem nobis, sicut scripsistis, proprio ore, litterarum ues- trarum in compendio portitor intimauit, quae nos non mediocriter permouerunt, ammirantes nimium qua ratione tam noua res fuerit usurpata; et necesse habemus esse solliciti, ut, si quis uene- rit, non facile nobis tamquam ignaris subripere aliquid uideatur. Melius tamen fraternitas tua facit, si cognoscens illos quos suspi- 6 camini ad nos esse uenturos, etiam uos personam instructam ex postea) «2 14 pincxistis 16 hoc] hoc alterum praemissum dei, quorundam] ex cor undam «g prouintia] 21 subreuitatem ptuimus a-i 22 proprio ore] propiore 23 mediocriter] ex mediocreter 25 esse] om. 26 subrepere 3. inuenta occasione: Bp. 1 scilicet. 4. scribentes namque ... regi: Illa epistula, data niminim die 4 iul. a. 556 cum ep. 1, deperdita videtur. gloriosissimo: Haec honoris appellatio, propria maximorum quorumque virorum, illis barbarorum regibus qui cum Romano imperatore amicitiae foedera pepigerant facile tribuebatur. Quod refert ad eius usum pridem, cf. M. Bridget, 0 . c., p. 133-134; 155; 159; 166. Quoad gloriosi titulum, cf. adnotationes in ep. 20,1, p. 62. quae inter ecclesias Arelatensem et Viennensem agitabatur ad Galliae primatum adipiscendum. Btsi facile non sit probare, textum epistulae hic alio spectare, tamen magis textui et sensui litterarum harum consentaneum duco, eandem esse causam de qua hic loquitur pontifex atque illam quae movetur in ep. 8. Verba enim adhibita in utraque epistula sunt similia: 2,5 ... ammirantes nimium qua ra- 8,2 ... passi estis subripi uohis ... tione tam noua res fuerit usurpata. illum qui usurpauit necesse sit de et necesse habemus esse soliciti ut si inlicita praesumptione culpari ... quis uenerit, non facile nobis tamquam ignaris subripere aliquid uideatur ... Huic adde quod non tam noua res esset controversia, quae iain saecu¬ laris evaserat. Neque pontifex, cui praesto erant in archiviis Romanis omni parte dirigitis, quae eis possit obsistere; quia, cum epistula uestra nihil de causa contineat, si hic qui nobis modo ex uoluntate uestra uerbo suggessit tunc apud nos nequeat inueniri, uidebi- mur nos accusatoris officium suscepisse. Quod si a tua caritate 7 persona dirigitur, nostrum est, et pro affectu quem uobis inpendi- mus, et pro rei gestae nouitate, salua aequitate, conpetentem illi quem dilectio tua miserit praebere fauorem. Deus te incolumem 8 custodiat frater carissime. Data XVI Kalendas Octobres anno XV 9 post consulatum Basilii uiri clarissimi. dirigatis a^ 30 de causa] de causa alterum praemiss. dei. a^ 31 aput a^ 32 -mus a^ accusatoris] ex accusatores a^, ex accutoris % quod] a^a^: nam a^ (cf. notam seq.) incolomem a^ 36 kme codd. XVI] a^. XV «g, XI a^ 37 basilii] «g, ex basili a 3 *. basili a-^. documenta, ubi testimonia explicita exstabant de concesso ecclesiae Are- latensi primatu (cf. ep. 5. et notulas, p. 14) tunc locum accusatoris ullo modo tenere potuisset, si Sapaudus quam petiit expertem personam ad eum non miserit. Haec mea contectura: Bpiscopus quidam, a Sapaudo ordi¬ natus (ep. 8,2), insidias ei molitur, ut iudicio eum tradat (ibid.) ; ad istud autem adsequendum, consensum Pelagii obtinere oportet. Sapaudus vero, qui illa omnia noverat, misso Felice (ep, 2,5), quae res agitetur pontificem monet. Machinator ille papam non aditus, aut eius favorem non adeptus, ad regem recurrere statuit. Tum Sapaudus, ut machinationem eius infirmet, ipsemet a pontifice exposcit vices eius et Galliarum primatum (ep. 4,3); verum, ante moram ab ipso papa propositam (ibid.), intra quinquaginta dies, ab ipso rege nunc postulatam, primatus impetrat gratiam (ep. 6,2-3). Interim illa ambitiosi episcopi machinatio suos parit fructus et Childe- bertus rex praecipit ut iudicetur Sapaudus, quo a' papa recte carpitur (ep. 8,2-3), Quod ratio princeps vices Galliarum concedendi sit Sapaudi non vero Pelagii commodum, confirmare videntur, cum negatio ponti¬ ficis ad ea sponte praebenda, nam dicit: superfluum iudicauimus ultro transmittere (ep. 4,3), tum commendatio ad regem delata, ut quem ita postulavit evehi tueatur atque honoret (ep. 6,3), Verbis ibidem expressis voluit veri similiter Pelagius impedire, quominus archiepiscopus Arelaten- sis illa inuretur iniuria qua iam in ep. 8 dedecoratus apparet. 7. Quod si: Formula saepe a nostro auctore usurpata (epp. 10,6; 24,2; 38,4; 60,5), dum nam si, ni fallor, nusquam in Pelagii epistulis repe- ries. Correctio nam in quod probabiliter e sup excidit loco in cod. a 2 et ita perperam mutavit infra quem in quod. Cf. apparatum. PEIyAGII I PAPAE Ut Childeberti et episcoporum Galliae animos sedet, omnes illos exsecrat, qui a fide Leonis papae, a concilio Chalcedonensi confirmata, recedant. Insidias et calumnias haereticorum, qui Ecclesiae divisionem quaerunt, deprehendit. Reliquias monachis Lirinensibus iam traditas confirmat; nihilo tamen minus ope subdiaconi Homobom alias mittit. J-K 942 11 decembris a. 556 MIGNE, PL, 69, c. 402-403. DOMINO FILIO GLORIOSISSIMO ATQUE PRAECEL- LENTISSIMO CHILDEBERTO REGI PELAGIUS EPISCOPUS. Rufinus, uir magnificus, legatus excellentiae uestrae, nobis dixit <de> eo quod et in prouinciis Galliarum quidam semina scandalorum sparserint, dicendo aliquid contra fidem catholi¬ cam, quod Deus non patietur, admissum. Et quamuis a transitu adque 2 childiberto ag pelagius] ex pelagiuss ai 3 rofinus as 4 de eo] coni, (alioqui expungnd. vid. eo, ut fecer. Baronius et Sirmondus; cf. ep. 19, l. 126, et infra l. 5<*5 et 48) 5 sparserunt Us aliquid] quid as 6 deus] dominus as pa¬ tietur] an pateretur (?), patiatur Baron. Sirmond. liam, gaudebant quoque magistratus excellentissimorum graduum. Cf. P. Koch, 0 . c., p. 82 ss. praecellentissimo: hoc generatim decorabantur nomine Germani principes. Cf. P. Koch, o. c., p. 102. Re vera Childeberto tribuit Pelagius in epistulis omnibus. De usu eiusdem tempore antiquiore, cf. M. BRiDGEr, 0 . c., p. 150; 166. 1. Rufinus: Ei adluditur in ep. 4,1: legati filii nostri, et in ep. 6,1: legati uestri. Praeterea expresse nominatur in ep, 7,2. 4. Ad legationem regis (ep. 6,1) addidit missionem pontificis ad Sapaudum, ut apparet in ep. 4,3. Vir erat altae dignitatis, uti monstratur titulis quibus decoratur: uir magnificus hic et in ep. 7,2 nuncupatur, et uiri inlustris nomine dona¬ tur in ep. 7,4. Quoad dignitates quae his respondebant titulis in imperio, cf. notata in epp. 20,1 et 23,4, p. 62 et 71. Tunc temporis, ut ex Pelagii epistulis deducitur, nondum perfecta erat distinctio inter titulos magnifici et inlustris. quod Deus non patietur: Nescio utrum hoc verbum futuro tem¬ pore, quod servare debui cum codd., sit re ipsa usus Pelagii peculiaris, diue memoriae Theodorae augustae, nullas de fide questiones ecclesia Dei in partibus orientis, Deo miserante, formidet, sed quae¬ dam capitula extra fidem fuerint agitata, de quibus longum est, ut epistulari possint conplecti sermone, hoc breuiter secundum ammo- nitionem praefati magnifici uiri Rufini, ad sanandum animum uestrum uel omnium fratrum et coepiscoporum nostrorum in Galliae regionibus consistentium, faciendum esse perspeximus, dicentes, anathematizare nos et alienos ab aeternae uitae praemiis indicare, quicumque ab illa fide quam beatae recordationis papa Leo in suis epistulis praedicauit, et quam Calchidonense concilium sequens eundem praesulem edita definitione suscepit, in una sylla¬ ba aut in uno uerbo uel in sensu errauit uel errauerit aliquando, aut declinauit uel declinauerit aliquando. Quibus se ita habenti- bus, non adtendat celsitudo uestra, nec fratres nostri episcopi, fabulas eorum hominum qui scandalis delectantur. Quoniam haec ipsa ita contigerunt ut, cum pater uester, dementissimus impe- hoc] c superscr. at 12 coepiscopum nostrum a^ 14 anatematizare «j, anathemazare as aeternae] ex aeterni (?) : eteme ai at 16 epistolis edd. semper chalchidonense as , chalchidonensls ai 17 sequens] in marg, as praesolem as silla- a^ 20 atten¬ dat a^ as, adtendit as 21 homini «i 22 contegerunt ag ut] om. a, an mendum scribis imputandum, et legendum potius foret: patiatur aut pateretur. Theodorae augustae: Decessit die 28 iun. a. 548. Cf. A Nage, Theodora, in Pauly-Wissowa, t. VA c. 1791. capitula extra fidem: Tandem, contra id quod adhuc diaconus tenuerat, sincera ut videtur mente, cognovit quaestionem Trium Capitu¬ lorum, in Cone. Constantinopolitano a. 553 damnatorum, fidem Chalcedo- nensem non tetigisse. 2. celsitudo uestra: Praeter imperatores et reges hac etiam dona¬ bantur appellatione nobilissimi quique. Cf. P. Koch, o. c., p. 109-111, et notulas in ep. 52,15, p. 138. 3. pater uester: Ob haec verba praesertim P. A. Pagi, Critica histo- rico-chronologica ... in Annales Ecclesiasticos ... card. Baronii, t. II, Ant- werpiae, 1727, p. 619-620 (Mansi, t. IX, c. 722; MignE, PL 69, c. 403-404) damnavit hanc epistulam tamquam fictum quoddam consarcinatum dua¬ bus aliis, alia Pelagii ad Childebertum, altera Vigilii ad Constantinum. Perperam autem hoc fuit adsertum, nam imperatori hoc tribuebatur noruen ab iis qui supremis imperii muneribus fungebantur. Honoris eigo, non ge¬ nerationis carnalis causa, hoc utitur titulo pontifex. Cf. P. Koch, o. c., p. 101. rator, omnium hereses, quae Constantinopoli episcopos suos et ecclesias cum magnis reditibus et uasorum diuersitate usque ad tempora imperii eius habuerunt, euerterit, et sublatis basilicis eorum atque reditibus omnibusque aliis rebus catholicis tradide¬ rit; hi ergo qui in ipsis erroribus remanserunt, conglobati sunt in unum et agunt uehementer qualiter ecclesiam catholicam scindant atque perturbent, Nam et hic in Italia, quamdiu nos in Constanti¬ nopoli fuimus, de nomine nostro cartas mittebant, dicendo, quasi omnium hereses] coni, ad sensum servdm. et explicds. quadamten. codd. lects.: omnium heresum (quae lect.^ quamvis teneri vid. non posse, nisi autum. aliqd. verb., ut puta, sectas, diuisiones, quod tam. codd. ignorant, excidisse post heresum, forte sit genuina) omnes hereses (lect. confiet, et falsam esse arguit lect. codd. ax a 2 ) constantinopolim a^i 24 reuitibus 25 habuerunt] ex habuerint 26 reuitibus 27 in ipsis] impiis ai 29 perturbent] ex perturbant huc in italiam ex hic in italia(m) 30 -nopolim a^,, m dei. in fine sumus clementissimus imperator: Ita aut consimili modo, saepe Pela¬ gius lustinianum nominat, tum in epistulis (epp. 3,9; 73,2), tum etiam bis In Def. Trium Cap., V, VI (R. Devreesse, o. c., p. 41, 1. 45; p. 67, 1. 16). Titulus deest apud Koch; clementissimus princeps occurrit in epp. 43,1; 52,15; 53,10; 59,3; 75,1, p. 120; 139; 142; 156; 189. Cf. M. Bridgkt, o. c., p. 130-131; 166; cf. etiam p. 11-13. omnium hereses... euerterit: Cf. Ch. DiEL, Justinien et la civi- lisation hyzantine, Paris, 1901, p. 322-340, J. B. Bury, o. c., p. 364-367, E. Stein, Histoire ..., p. 376-402; 623-669. 4. qui in ipsis erroribus remanserunt: Non haeretici Constantino- politani, sed eius quondam amici et confoederati in pugna contra damna¬ tionem Trium Capitulorum, id est, in primis: Facundus Hermianensis, Victor Tunnunnensis et biberatus diaconus, quorum duo primi eum de mutatione versatili reprehenderunt. Cf. R. DevrEESSE, o. c., p. XbH-Xblll; XbVII; E. Caspar, o. c., p. 281; 291. agunt... qualiter: Qualiter = ut. Cf., exempli gratia, S. Bene¬ dicti, Regula, 41, v. 5 (A. EEnTINi, o. c., p. 344); Ph. V. Bagan, o. c., p. 181. hic in Italia: Casus ubi pro casu quo. Haec genuina lectio vide¬ tur. Cf. infra § 5: afferunt hic cartas, et epp. 9,3; 56,1. Videas etiam Coli. Avellana, ep. 77 (O. GuEnTHEr, o. c., p. 206,1. 14). Ceterum, hic usus sat fre¬ quenter reperitur apud illius aevi scriptores. Cf. Thesaurus ..., t. VI, p. 2763. Nihilo autem minus cf. epp. 9,1; 49,2, ubi illuc recte exstat usitatum. nomine nostro cartas mittebant: Quod adhuc facere pergebant, ut ait papa paululo post, in § 5. Serio tamen illud umquam fecisse negavit Pelagius in ep. 80. Igitur epistula, quam prae manibus habere adserebant episcopi Aemiliae (cf. ibid.), una ex illis esse videtur, de quibus men¬ tionem facit papa in praesenti. Una epistula cuius auctorem se Pelagius fatetur (ep. 19,1), non ad Italiam Constantinopoli, sed Africam versus ex Italia missa fuit. epistula 3 , 3-10 nos dixerimus, fidem catholicam fuisse corruptam. Nunc uero 5 etiam contra nos afferunt hic cartas tacitis nominibus, ut nescia¬ tur quis eas misit; sed sic faciunt christiani qui in Constantino¬ poli sunt, dum eos constet non esse Christianos. Maxime tamen 6 gg Nestorianae heresis homines, pro eo quod Nestorius duas naturas in Christo separatas quidem et diuisas adstruxerit, fraudulenter moliuntur dicere, se non longe ab intellectu esse Calchedonensis synodi et papae beonis, dum Nestorium, pro eo quod diuisas duas naturas assereret, ipso dogmate beati papae beonis constat esse damnatum. Haec breuiter insinuanda esse excellentiae uestrae 7 curauimus, ut ille ardor fidei uestrae et unitatis amor non alicuius peruersi hominis fabulas aut cartas superfluas permittat adtendi: quia et hic simplices aliquos episcopos et nescientes prima elementa fidei sollicitauerunt, ut nec rationem ipsam intellegant nec discer- nant quantum sit bonum a fide catholica non errare, sed si qua sunt alia, quibus crimen ab hereticis patitur sancta ecclesia, re¬ futare. Quis enim patiatur, ut Nestorii uel sectatorum eius 8 blasphemias, pro eo quod duas naturas in Christo separatas qui¬ dem et diuisas esse adstruxerit, catholicae fidei existimet concor- dare? Ut autem nos diu tribulationes Constantinopoli pateremur, 9 illa res fecit, quam breuiter superius tetigimus: quoniam, uiuente augusta, quicquid in ecclesiasticis causis mouebatur, suspectum habuimus; nam pater uester, clementissimus imperator, et beati papae beonis dogmata et Calchedonensis synodi fidem nullo modo umquam patitur uiolari. Reliquias uero, tam beatorum aposto- 10 lorum quam sanctorum martyrum, iam quidem per seruos Dei huc «3 33 quis] qui a^ 34 -polim a^ non] ex nunc a^ 35 hereses a, 36 as¬ truxerit «j «3 37 se non] a^' non ai, om. a^ calchidonensis a^ 49 excellentiae] n sup. ras. «2 41 illa a^ cartas] a^, ex carthas (h dei.) a^’ carthas a^ (forte in orig. chart., sed cf. supra l. 30-32; epp. 31, l. 1 et 78, l. 12) 42 attendi « 3 , ex attenda a^ nestori... (duas litter. eras., et ultima rescripta interpr. nequit) a^ 48 eo] id a^ se¬ paratos «1 43-49 quidem et] a^, (cf. supra l. 36): idem ai, id est a^ 49 astruxerit «1 «3 59 nos] om. a^ constantinopolim «g 53 uester] om. a^ 54 pappa a^ dog¬ ma ^ 3 , docmata ai calchidonensis a^, calcidonensis a^ quasi nos dixerimus ...: Hoc quidem crediderat Pelagius, dum adhuc diaconus constantissimus Trium Capitulorum exstiterat defensor. 7. excellentiae uestrae: Erat generatim epithetum ordinum modo excellentiorum. Cf. P. Koch, o. c., p. 113; M. BridgET, o. c., p. 45; 166. 10. reliquiae... apostolorum: Videlicet SS. Petri et Pauli. Cf. ep. 4, 1 et ep. 20, p. 11 et 63. PKI/AGII I PAPAK monasterii lyirenensis direximus; sed et nunc, quas legati uestri poposcerunt, nos misisse signamus, deputantes Hominembonum subdiaconum ex clero ecclesiae nostrae, a quo usque ad fratrem et coepiscopum nostrum Sapaudum, iubente Domino, deferantur. Data III Iduum Decembrium anno XV <post consulatum) Basili 11 uiri clarissimi. Per Rufinum legatum. Pelagius, misericordia Dei 12 episcopus ecclesiae catholicae urbis Romae, exemplaria epistulae nostrae subscripsimus. lirinensis a^y lyrenen. ex lerenen. sive lirenen. ai 59 subdiaconem 60 quoepis- copum ai nostrum] om. ai deferatur 61 iduum] id. codd. decemb(ris) (?) a, basilii 63 episcopo orbis exemplaria] (cf, ep. 59y l. 2): exem- plariae a, epistolae 64 suscripsimus (cf. ep. 19y l. 121). Hominembonum: Cf. ep. 4,1, p. 11. 13. exemplaria: Idem quod apographum aut dcvTiYpa 90 v. Cf. Thesau¬ rus...y t. V, 2, p. 1324-1325. subscripsimus: Unde eruitur non ipse papa sibi suas scripsisse litteras, ideoque in cassum in his suam propriam scribendi rationem (sive orthographiam) quaereres. Pontifex itaque suas litteras dictasse — ut sem- per tulit mos scriptorum et principum— sui scrinii scribis videtur. Cf. N. BrTi,, Diktatoren fruhmittelalterlicheny in Archiv f. Urkundenforschungy t. XV, 1938, p. 61-66, quod opus ipse met conferre non valui. In opere quod a manu Pelagii fuit probabiliter exaratum, id est, In def. Trium Cap.y cons¬ tanter subscribimus reperitur; verum apud Vicrbiuisi (PkI/AGIUM) Constitu¬ tum de Tribus Capitulis, in Coli. Avellana, ep. 83, 313 (O. GuKNThi^r, o, c., p. 320) dicitur: Pelagius, miserante Deo diaconus sanctae ecclesiae Romanae, huic constituto consentiens sxiscripsi. Ad hanc subscriptionem de manu pon¬ tificis praesentium litterarum referitur ep. 7,3 p. 21, et fortassis ep. 19,25. KPiSTUivAB^ 3,10-12; 4,1-3 Ut subdiaconus Homobonus redeat, hortatur. Ut primum aliquis epistulam adferat petitoriam, honorem abs se petitum a Sapaudo libenter praestabit. Ad pauperas sublevandos vestes ei mittendas rogat / ex expensis quas ecclesia Romana habet in Gallia. Monet ut Anastasius, frater Pauli defensoris, ante papam se sistat.